Qara Qarayev Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin banilərindən biri, yaradıcılığı ilə yalnız milli musiqimizi deyil, həm də dünya musiqi irsini zənginləşdirən sənətkarlardan biri kimi tanınır. Onun əsərləri Azərbaycan musiqisinə yeni bir üslub, müasir nəfəs və dərin fəlsəfi məzmun gətirmişdir.
Uşaqlıq İlləri və Təhsili
Qara Əbülfəz oğlu Qarayev 1918-ci if fevralın 5-də Bakıda, ziyalı ailəsində dünyaya göz açmışdır.
Atası: Əbülfəz Qarayev dövrünün tanınmış pediatrlarından biri olmuşdur.
Anası: Sona xanım musiqiyə böyük maraq göstərmiş və gənc Qaranın bu sahəyə olan həvəsini uşaqlıqdan dəstəkləmişdir.
Bəstəkarın təhsil xronologiyası aşağıdakı pillələrdən ibarətdir:
1926-cı il: Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası nəzdindəki musiqi məktəbinə daxil olmuşdur.
1933-cü il: Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına qəbul olunmuş, burada dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun rəhbərliyi altında bəstəkarlıq ixtisası üzrə təhsil almışdır.
1938-ci il: Moskva Dövlət Konservatoriyasına daxil olaraq dünya şöhrətli bəstəkar Dmitri Şostakoviçin sinfində təhsilini bitirmişdir. Bu dövr onun musiqiyə baxışını tamamilə genişləndirmişdir.
Yaradıcılığının Zirvələri
Qara Qarayev milli musiqi elementlərini klassik və müasir simfonik formalarla ustalıqla birləşdirmişdir. Onun ən mühüm əsərləri bunlardır:
"Leyli və Məcnun" (1947): Klassik ədəbiyyatla musiqinin sintezinin möhtəşəm simfonik poeması.
"Yeddi Gözəl" (1952) baleti: Nizami Gəncəvinin eyniadlı poeması əsasında yazılmış, yaradıcılığının zirvələrindən biri sayılan əsər.
"İldırımlı Yollarla" (1958) baleti: Beynəlxalq səviyyədə, o cümlədən 1961-ci ildə ABŞ-da keçirilən Beynəlxalq Musiqi Festivalında böyük uğur qazanan əsər.
"Xəzri" simfonik əsəri: XX əsrin ortalarında yazılan bu əsər adını Xəzri küləyindən almışdır. Təbiətin coşqunluğunu və azadlığı simvolizə edən bu kompozisiya ilk dəfə Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestri tərəfindən ifa olunmuşdur.
Pedaqoji Fəaliyyəti, Mükafatları və İrsi
Parlaq Pedaqoq və Onun Yetirmələri
Qara Qarayev uzun illər Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) dərs demişdir. O, tələbələrinə yalnız texniki biliklər deyil, həm də musiqiyə fəlsəfi və yaradıcı yanaşma prinsiplərini aşılamışdır.
Onun görkəmli tələbələri:
Arif Məlikov: Dünya şöhrətli "Məhəbbət Əfsanəsi" baletinin müəllifi.
Xəyyam Mirzəzadə: Azərbaycan musiqisinə yeni nəfəs gətirən modernist bəstəkar.
Fərəc Qarayev: Atasının yolunu davam etdirən, müasir musiqi formalarının tanınmış nümayəndəsi.
O, həmçinin Cövdət Hacıyev, Elza İbrahimova və Vasif Adıgözəlov kimi sənətkarların yetişməsində böyük rol oynamışdır.
Mükafatları və Fəxri Adları
Stalin Mükafatı laureatı (iki dəfə: 1946, 1948)
SSRİ Xalq Artisti (1959)
Lenin Mükafatı laureatı (1967)
Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1978)
Son İlləri və Əbədiyaşarlığı
Həyatının son illərində ürək xəstəliyindən əziyyət çəkən bəstəkar müalicə və fəaliyyət üçün Moskvaya köçmüşdür. Qara Qarayev 13 may 1982-ci ildə Moskvada vəfat etmiş və doğma Bakıya gətirilərək Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Bu gün Bakıda onun adını daşıyan metro stansiyası, musiqi məktəbi, küçə və möhtəşəm heykəli sənətkarın xatirəsini əbədiləşdirir.
